İnternette bulunan herkes, internetin yeni bir şeyler öğrenmek ve ortak ilgi alanlarına sahip insanlarla paylaşımda bulunmak için ideal bir ortam olduğunu bilirler. İnternetin bu iki özelliği sayesinde hobiye merak salmış olan insanlar kolayca istediği bilgiyi bulabiliyor. Bu konuda deneyimli insanlar ise tecrübelerini severek dinleyecek insanlara keyifle rehberlik ediyor. Hal böyle iken babam kadar yaşlı bir hobi hakkında internette bilgi bulmak gayet kolay. Bu yüzden ben sadece tanıtma ve öğretmeyi değil aynı zamanda da sıkışmış olduğumuz bir kavram sorununu açığa kavuşturma kaygısı taşıyorum. Bu kavram kargaşası, hobinin ismi konusunda anlaşmanın olmaması. Biz bu oyuna FRP mi diyeceğiz? RYO mu? Yoksa MÜRYO mu?

Bu terimleri kısaca açıklamak gerekirse, FRP “Fantastic Role Play” in açılımıdır. Türkçeye çevirecek olursak: “Fantastik Rol Yapma”. Buradaki fantastik kelimesi sadece ejderhaları, elfleri ve cüceleri anlatmıyor. Burada kullanılan fantastik kelimesi, rol yapmanın kendisini etiketlediği için hepsinin önünde. Yani sadece ortam değil, yapılan şey de fantastik. Zaten fantastik kelimesinin anlamı hayali olan, gerçek olmayan demek. Bu demektir ki kişinin hayal gücü ve doğaçlama yeteneği işin içine giriyor. RYO, tahmin edilebileceği gibi rol yapma oyunu teriminin kısaltması, bu hem video oyunlarını, hem de gerçek ortamda oynanan oyunları açıklamak için kullanılan bir terim. MÜRYO ise masaüstü rol yapma oyunlarının kısaltılmış hali. Bu terim oynamak için masa gerektiren oyunlarda kullanılıyor. Terimlerle ilgili sorun bunların birbiri yerine geçebilen, aynı şeyi kapsayan kelimeler olarak alınmaları. Bundan ötürü de uygun olmayan bağlamlarda kullanılmalarıdır. Asıl kaygım kelimelerin bu şekilde görülmesini engellemek istememdir.

Daha net bir örnekle açıklayayım. Bir araba gördüğünüzde o arabaya “Motorlu Taşıt” ya da “Kara Taşıtı” diyebiliyorsunuz. Arabaya ikisini de diyebilmenize rağmen bu iki kelime tamamen aynı anlama gelmez, ikisi de her durumda aynı şeyi kapsamaz. Uçak bir motorlu taşıt iken, kara taşıtı değildir. At arabası bir kara taşıtı iken, motorlu taşıt değildir. Biz bu yüzden arabanın hangi tür taşıt olduğu konusunda kavga etmeyiz. Bütün bu FRP, RYO ve MÜRYO kavgası da bu yüzden saçmadır. Kavgayı sonlandırmanın en iyi yolu, bu kavramların neyi kapsayıp, neyi kapsamadığını en iyi şekilde örneklendirmek olacaktır.

Açıklaması en kolay kavramdan başlayalım. RYO, ya da Rol Yapma Oyunu. Adı üstünde rol yaptığın bir oyundur. Bu tanım, içinde rol yaptığın her mecrayı içerir. Bunun içine Skyrim de dahildir. Football Manager da dahildir. Bir karakterin rolünü yapıyorsan ve bu rol tartışmasız olarak oyun içinde destekleniyorsa bu bir RYO’dur. Ancak RYO ile FRP aynı şey değildir. Çünkü RYO’da belirli bir senaryo içinde belirli bir karakter canlandırmak zorunda olabilirsin. RYO, MÜRYO değildir çünkü masaüstü zorunluluğu yoktur.

FRP ise, yukarıda da açıkladığım gibi tamamen hayal gücüne dayandırılabilen bir rol yapma türü. Çoğu kişi, size bu türün zarlarla oynanan bir oyun türü olduğunu iddia edecektir; ancak bu tamamen kısıtlayıcı bir açıklama olur. FRP zarla oynanabilir, kartla oynanabilir (Castle Falkenstein), belirlenmiş değerlerle oynanabilir (Amber Diceless RPG), bir şey olmadan oynanabilir (Nobilis), içki ile oynanabilir (The Extraordinary Adventures of Baron Munchausen). Herkesin oyun yöneticisi olduğu bir oyun olabilir. Kimsenin oyunu yönetmediği bir oyun olabilir.

FRP, RYO gibi değildir, çünkü bir rol kısıtlaması yoktur. RYO’ların bazılarında oynanacak rol bellidir. Football Manager oynarken uzaylı bir savaşçı canlandırmayı seçemezsin. Hayal üstünden canlandırmaya müsaade etmeyen oyunlar ise sana yapmak zorunda olduğun kurallar ve senaryolar koyuyor. Sana rol biçiyor ve biçilmiş rol üstünden hareket etmeni istiyor. Bu rol kısıtlaması hikaye ile alakalı bir durum. Her RYO, hayal ettiğimizi canlandıralım ile oynanmıyor. Bu şekilde oynandığında ise FRP de denebilir.

FRP, MÜRYO da değildir. Çünkü FRP masa üstünde, belirli ekipmanlar ile oynanmak zorunda olan bir oyun değildir.

MÜRYO ise, masaüstünde oynanan rol yapma oyunlarına verilen isim. Tabii bu, “Masaüstüne çıktım, dansöz taklidi yaptım!” değil de çeşitli ekipmanlar kullanmak zorunda bırakan rol yapma oyunları için kullanabileceğimiz bir terimdir. Bir oyun, zar, figür, harita gibi ekipmanlar kullanıyorsa bizim bu ekipmanları kullanabileceğimiz bir yer olmalı. Dolayısı ile MÜRYO, ekipman kullanan rol yapma oyunlarının ismi oluyor. MÜRYO ile RYO farklı şeylerdir, çünkü Skyrim gibi oyunlar MÜRYO değillerdir ama RYO’durlar. MÜRYO ile FRP farklı şeylerdir, Çünkü her MÜRYO hayal gücüne dayalı değildir (Warhammer, Savaş oyunları) ve her FRP ekipmana ihtiyaç duymaz.

Birisi Dungeons and Dragons sistemine, RYO ya da FRP diyorsa o kişi sonuna kadar haklıdır. O kişinin bildiği sistemler zar, harita gibi ekipmanlar kullanıyorsa onları MÜRYO başlığı altında toplama konusunda da haklıdır. Biz bunun yanlış olduğunu düşünmüyoruz ancak bu kavram üstünden mantıksal sıçramalar yapılmasını da yanlış buluyoruz.

Sonuçta, FM oyununda kişi hayal gücünü kullanabildiğini iddia edebilir ya da tanımların içeriğinin ayrıştırma konusunda yetersiz olduğuna inanabilir. Ancak sormak lazım ki, Nobilis gibi bir sisteme MÜRYO demek ne kadar mantıklı? Warhammer 40k oyununa FRP demek ne kadar doğruysa, o kadar doğrudur cevabını veririm.

Bu konuda sizin de düşüncelerinizi almak isterim. Siz bu ayrımı saçma ya da doğru buluyor musunuz? Tanımlamamızda eksik var mıydı? Bu konuyu tartışmak isterseniz sizi Discord’a veya alttaki yorumlara bekleriz.